W jaki sposób przekształcać dawne tereny przemysłowe i portowe, rozwijać innowacyjną gospodarkę, a jednocześnie tworzyć atrakcyjne miejsca do życia? Jak pogodzić bieżące potrzeby przedsiębiorców i mieszkańców z długofalowymi celami transformacji energetycznej oraz środowiskowej? Odpowiedzi na te pytania poszukiwali uczestnicy wizyty studyjnej do Holandii, zorganizowanej przez Górniczą Izbę Przemysłowo-Handlową w ramach projektu Regionalne Obserwatorium Procesu Transformacji 2.0. (ROPT 2.0.).
Wyjazd odbył się w dniach 6–9 lipca 2026 roku i obejmował Delft, Rotterdam, Amsterdam oraz Hagę. Jego głównym celem było poznanie mechanizmów wspierających transformację gospodarczą i przestrzenną regionu Randstad, a także stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami administracji publicznej, środowiska naukowego i biznesu.
Randstad – region, który zmienia się razem z gospodarką
Randstad jest najgęściej zaludnionym i jednym z najważniejszych gospodarczo obszarów Holandii. Podobnie jak wiele innych europejskich regionów, mierzy się z koniecznością przejścia w kierunku bardziej zrównoważonego modelu rozwoju. Szczególne wyzwania dotyczą tamtejszych terenów portowych i przemysłowych, na których przez lata koncentrowały się zakłady energochłonne, infrastruktura logistyczna oraz działalność związana z paliwami kopalnymi.
Dlatego program wizyty nie ograniczał się do prezentacji pojedynczych inwestycji. Uczestnicy poznawali całe obszary znajdujące się na różnych etapach transformacji – od nadal funkcjonujących terenów portowo-przemysłowych, przez dzielnice przekształcane w centra innowacji, aż po dawne strefy produkcyjne, które zyskały nowe funkcje mieszkaniowe, biznesowe i kulturalne.
Delft: współpraca nauki, biznesu i administracji
Pierwszym punktem programu było spotkanie inauguracyjne na Wydziale Architektury i Środowiska Zbudowanego Politechniki w Delft – TU Delft. Uczestników powitał prof. Peter Pelzer, kierujący sekcją planowania przestrzennego i strategii na Wydziale Urbanistyki.
Dr Verena Elisabeth Balz przedstawiła uwarunkowania transformacji zrównoważonego rozwoju w Holandii oraz założenia całej wizyty studyjnej. Ważną częścią spotkania była również prezentacja Delft Innovation District. Paul Althuis, dyrektor programu IDD, omówił model współpracy przedsiębiorców, uczelni i administracji publicznej, którego celem jest tworzenie warunków do rozwoju innowacyjnych firm oraz wdrażania nowych technologii.
Delft Innovation District pokazał, że skuteczne wspieranie innowacji wymaga nie tylko odpowiedniej infrastruktury, lecz także trwałych relacji pomiędzy biznesem, nauką i sektorem publicznym. To właśnie współpraca tych środowisk pozwala przekształcać wiedzę i wyniki badań w rozwiązania odpowiadające na rzeczywiste potrzeby gospodarki.
Rotterdam: od przemysłowej przeszłości do gospodarki przyszłości
Drugi dzień wizyty poświęcono Rotterdamowi i jego otoczeniu. Pierwszym odwiedzonym obszarem był Rotterdam Makers District, obejmujący M4H, czyli Merwe-Vierhavens, oraz RDM Campus.
Oba miejsca są przykładami przekształcania dawnych terenów portowych i przemysłowych w nowoczesny ekosystem przedsiębiorczości, edukacji, badań oraz innowacyjnej produkcji. W Rotterdam Makers District rozwijają się firmy technologiczne, start-upy i przedsięwzięcia współpracujące z instytucjami naukowymi. Jednocześnie obszar ma stopniowo zyskiwać nowe funkcje mieszkaniowe, usługowe, kulturalne i rekreacyjne.
Uczestnicy spotkali się z przedstawicielami miasta Rotterdam, poznali założenia rozwoju M4H, a następnie przeprawili się drogą wodną do RDM Campus, zlokalizowanego na terenie historycznej stoczni Rotterdamsche Droogdok Maatschappij. Zwiedzanie pozwoliło zobaczyć, w jaki sposób zachowanie przemysłowego dziedzictwa może iść w parze z tworzeniem przestrzeni dla nowoczesnych technologii, przedsiębiorców oraz instytucji edukacyjnych.
Kolejnym punktem programu był przejazd przez najważniejsze obszary portu w Rotterdamie. Trasa prowadziła m.in. przez Europoort – jeden z największych kompleksów logistycznych i energetycznych w Europie – oraz Maasvlakte 2, najnowocześniejszą część portu, powstałą w wyniku wielkoskalowego poszerzenia lądu.
Uczestnicy mogli zobaczyć zautomatyzowane terminale kontenerowe oraz skalę infrastruktury portowej, ale także rozwiązania środowiskowe wdrożone w związku z rozbudową portu. Ważnym elementem projektu Maasvlakte 2 było bowiem tworzenie stref ekologicznych rekompensujących utratę terenów przyrodniczych.
Dopełnieniem tej części wizyty było Portlantis – centrum edukacyjne Portu Rotterdam. Multimedialna ekspozycja przybliżyła historię portu, jego znaczenie dla gospodarki i rynku pracy, a także wpływ działalności przemysłowej i transportowej na środowisko oraz otoczenie społeczne. Uczestnicy zapoznali się również z wizją przyszłości portu, uwzględniającą zmiany technologiczne, energetyczne i gospodarcze.
Nowe funkcje na terenach poprzemysłowych
Rotterdam był także okazją do przyjrzenia się transformacji przestrzeni miejskiej. Podczas spaceru studyjnego po dzielnicach Kop van Zuid i Katendrecht uczestnicy zobaczyli obszary portowe, które od końca lat 90. stopniowo stawały się integralną częścią centrum miasta.
Dawne magazyny, zabudowania portowe, osiedla robotnicze i inne elementy przemysłowego krajobrazu połączono tam z nowoczesną architekturą, funkcjami mieszkaniowymi, usługami oraz przestrzeniami publicznymi. Przykład Rotterdamu pokazał, że rewitalizacja nie musi oznaczać usuwania śladów przemysłowej przeszłości. Mogą one stać się ważną częścią nowej tożsamości miejsca i fundamentem jego dalszego rozwoju.
Amsterdam: transformacja terenów postoczniowych
Trzeci dzień wizyty odbył się w Amsterdamie. Program rozpoczęła wizyta w północnej części miasta, obejmująca NDSM Werf, Buiksloterham, Overhoeks oraz Hamerkwartier. Są to obszary reprezentujące różne modele przekształcania dawnych terenów portowych i przemysłowych.
NDSM Werf, niegdyś związany z przemysłem stoczniowym, w ostatnich dekadach został przekształcony w jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc kulturalnych Amsterdamu. Z kolei Buiksloterham, Overhoeks i Hamerkwartier pokazują różne podejścia do tworzenia nowych dzielnic mieszkaniowych, biznesowych i usługowych przy jednoczesnym uwzględnianiu zasad zrównoważonego rozwoju.
Wizytę prowadził Maurits de Hoog, wieloletni urbanista miasta Amsterdam, odpowiedzialny w latach 1996–2020 za rozwój północnej części miasta. Spotkanie było więc nie tylko okazją do obejrzenia konkretnych inwestycji, lecz także do rozmowy o strategicznym planowaniu rozwoju metropolii oraz o sposobach dostosowywania terenów poprzemysłowych do nowych potrzeb społecznych i gospodarczych.
Program w Amsterdamie objął również spacer po Green Light District w historycznym centrum miasta. Uczestnicy poznali rozwiązania dotyczące gospodarki obiegu zamkniętego, zielonej infrastruktury, efektywności energetycznej oraz zrównoważonego zarządzania przestrzenią miejską.
Przykład ten był szczególnie interesujący ze względu na specyficzne warunki centrum Amsterdamu – gęstą, historyczną zabudowę, duże natężenie ruchu i ograniczoną dostępność przestrzeni. Pokazał, że zielona transformacja nie dotyczy wyłącznie nowych dzielnic, lecz może być realizowana także w już istniejącej tkance miejskiej.
Haga: wspólne wyzwania regionów przemysłowych
Ostatniego dnia uczestnicy odwiedzili siedzibę władz Prowincji Holandii Południowej w Hadze. Spotkanie poświęcono transformacji energetycznej i gospodarczej z perspektywy regionalnej.
Holandia Południowa, podobnie jak polskie regiony przechodzące transformację, mierzy się z wyzwaniami wynikającymi z obecności dużych, energochłonnych klastrów przemysłowych. Dyskusje koncentrowały się na tym, w jaki sposób strategiczne planowanie regionalne i przestrzenne może wspierać wdrażanie innowacyjnych przedsięwzięć, a jednocześnie zapewniać trwały, odporny i zrównoważony rozwój.
Przedstawiciele administracji regionalnej, środowiska naukowego i biznesu rozmawiali o wspieraniu innowacji, rozwoju transformacji energetycznej, gospodarce obiegu zamkniętego oraz zapewnianiu odpowiedniej przestrzeni dla nowych inwestycji i procesów gospodarczych. Polską perspektywę dotyczącą wyzwań regionów transformacji przedstawił prof. Adam Drobniak, dziekan Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Regionów w Transformacji Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.
Transformacja wymaga współpracy i długofalowego planowania
Holenderska wizyta studyjna pozwoliła spojrzeć na transformację nie jako na pojedynczy projekt inwestycyjny, lecz jako na wieloletni proces obejmujący gospodarkę, energetykę, planowanie przestrzenne, edukację, rynek pracy oraz jakość życia mieszkańców.
Przykłady z Delft, Rotterdamu, Amsterdamu i Hagi pokazały, jak ważne jest łączenie różnych perspektyw. Administracja tworzy ramy rozwoju i koordynuje działania przestrzenne. Nauka dostarcza wiedzy, badań i nowych technologii. Przedsiębiorcy przekładają innowacje na konkretne produkty, usługi i miejsca pracy. Mieszkańcy natomiast muszą być uwzględniani jako użytkownicy zmieniających się miast i regionów.
Doświadczenia regionu Randstad nie stanowią gotowego rozwiązania, które można bezpośrednio przenieść na grunt województwa śląskiego. Są jednak cennym źródłem wiedzy i inspiracji. Pokazują, że powodzenie transformacji zależy od konsekwencji, współpracy wielu środowisk, zachowania równowagi pomiędzy rozwojem gospodarczym i środowiskowym oraz umiejętnego wykorzystywania potencjału terenów o przemysłowej przeszłości.
Wyjazd był jednym z zadań Izby w ramach projektu pn. „Regionalne Obserwatorium Procesu Transformacji 2.0 (ROPT 2.0)” (decyzja nr FESL.10.22-IP.02-083F/23 Zarządu Województwa Śląskiego), realizowanego w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027, Priorytet FESL.10 Fundusze Europejskie na transformację, Działanie FESL.10.22 Regionalne Obserwatorium Procesu Transformacji – FST, w całości finansowanego ze środków Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie #GIPH #transformacja
Partnerzy projektu:
- Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego – Śląskie. Pozytywna energia.
- Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
- Porozumienie Związków Zawodowych KADRA
- Związek Zawodowy Górników w Polsce
- Główny Instytut Górnictwa – Państwowy Instytut Badawczy
- Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A.
